Duurzaamheid in het denken

Normaal gesproken vind je in het denken een veelheid van meningen. Hoe kun je een weg gaan van mening naar waarheidsonderzoek? Aristoteles formuleerde al in de vierde eeuw voor Christus de taak van de filosoof; een bioloog denkt over het leven, een physicus over de anorganische natuur, maar een filosoof denkt over de menselijke geest; een filosoof denkt over het denken. Dit is een heel bijzondere gave die de mens bezit; om te denken over het denken.

Van de baron von Münschhausen vinden we dat het onzinnig is dat hij zichzelf aan zijn haren omhoog trekt uit het moeras, maar het denken is daar zeker toe in staat. Het denken brengt gedachten voort die een onwaar oordeel kunnen bevatten; het is hetzelfde denken dat kan denken over dit oordeel en de onwaarheid ervan kan aantonen. Het denken is is staat om ons werkelijk vrij te maken; het is het vermogen van zelfreflectie. Hoe kun je werken aan de zelfopvoeding van het denken? Hoe kun je het denken scholen? Hoe kunnen op je juiste wijze het talige denken en de woordloze intelligentie samenwerken? Hoe kun je in overeenstemming met de werkelijkheid denken? Wanneer kun je vertouwen hebben in het denken? Praktische aanwijzingen voor de ontwikkeling van het denken.

Er zijn denkers die door argumenteren alles kunnen bewijzen. Dat hebben de Griekse filosofen een minachting gekend; zij spreken dan van sofisten die spitsvondig, maar misleidend redeneren. Hoeveel sofisme is er niet in onze moderne cultuur? Daardoor moet je zeggen dat het denken nog werkelijkheidsgetrouw moet worden. Dat kan wanneer het gevoed wordt door de waarneming vanuit de wereld en door de intuïtie vanuit de geest. Dan kun je redeneren met begrippen die realiteit hebben.

Het denken kan objectief en instrumenteel zijn; het denken kan ook doordringen tot de diepere lagen van het zijn. Daarvoor is het nodig dat het denken kunstzinnig wordt. Goethe kwam door dit denken tot het vinden van de oerplant die in iedere plant het wezen vormt. Als het denken dichterlijk voelend kan karakteriseren, wordt het denken wezenlijk. Hoe kan in de verbinding tussen kunst en filosofie inspiratie in het denken ontstaan?